Öngörülemezlik ve Özgürlük |
Timithy Snyder’in On Freedom (Özgürlük Üzerine) isimli kitabını yeni ve bittiğine üzülerek, okudum. Yale Üniversitesi'nde tarih profesörü olan yazar, en başta kendi ülkesi ABD’den örnekler verilerek birey özgürlüğünün günümüzde hemen her yörede ne denli sorunlu olduğunu olabildiğince açık ama düşündürücü, çoğu kez hüzün verici ama kimi kez de güldürücü bir akışkanlıkla dile getiriyor. Bundan 2500 yıl evvelki, resmi tarihin değişmez konusu Atina-Isparta savaşının esasında bir demokrasi ile bir totaliter rejim arasında bir savaş olduğunu, Atinalıların aldıkları yenilgi sonucu demokrasilerini hemen nasıl gözden geçirmeye savunduklarını, tam bir kahkaha ile değil de biraz da bastırmaya çalıştığım bir tebessümle okudum.
Yazar önce özgürlüğü pozitif ve negatif olarak ikiye ayırıyor. Her ikisinde de çok sayıda alt başlık var. Bu ayırmanın ana ölçütü ise pozitif özgürlüğün, bir şey için (freedom to) negatif özgürlüğün ise bir şeyden (freedom from) olması. Örneğin eşit eğitim veya sağlık haklarına kavuşmak, insan olmaya yaraşır bir yaşam düzeyine kavuşmak pozitif, düşmandan veya hırsızdan korunmak ise negatif özgürlüklere örnekler.
Snyder’a göre, başta kendi vatanı olmak üzere, günümüz dünyasının otoriter rejimleri pozitif yerine negatif özgürlükler üzerine kurulmuş. Otoriter yönetimler, yönetilenlere, adeta kural olarak, hep negatif özgürlükler vaat ediyorlar ve ABD’nin güncel yönetimi buna bir örnek. Yazarın özlem duyduğu otoriter olmayan, örneğin İskandinav ülkelerinde ise pozitif........