İkinci Dünya Savaşı sonrasında New York modern sanat ortamının düşünce hayatını belirlemiş olan eleştirmen Clement Greenberg de Foucault gibi modernizmin Manet’in yapıtlarında başladığını ve onunla ‘bir öykünün sona erip yeni bir öykünün başladığını’ düşünüyordu.

Sanat da kendi kendisinin konusu olunca, sanat eserleri de sanat nedir sorusuna cevap ararlarken kendi saf özlerini de araştırmaya başladılar. Aslında bu sanatın bir özeleştiri durumudur. Greenberg, bu özeleştiri eğiliminin bizatihi eleştirinin araçların sorguladığı için ilk gerçek modernist olarak sınıflandırdığı Kant ile başladığını düşünür.

Amerikan modern sanat camiasında da Greenberg’in gerçek ressamdan beklediği sanatına getİrdiği özeleştiriden sonra bir özü, bir saflığı yakalamaya çalışmasıydı.Bu belki de Greenberg’in Kant’ın saf aklın eleştirisinden ödünç aldığı bir bakış açısı olabilir.

Resmin konusu resmin kendisidir diyen Greenberg Jackson Pollock’u koruması altına alıp onun dönemde Amerika’nın yaşayan en iyi sanatçısı olarak algılanmasına büyük katkıda bulundu.

Boyasını tuvalin üstüne damlatarak yayan Pollock çizerken sürekli hareket halinde olduğundan sanat eleştirmeni Harold Rosenberg bu stile eylem çizimi(Action painting) adını takmıştı. Sanat felsefecisi Arthur Danto ise bu kavramdan nefret ediyordu. Pollock’un stilinin aynı zamanda Japon deneysel sanat grubu Guti’nin çalışmalarından da çok etkilendiği söylenir.

(New York sanat dünyasında o dönemde etkili olan bazı isimler hakkında şu kitapları tavsiye edebilirim: Florence Rubenfield, ‘Clement Greenberg.a Life,  ‘Art Lover: A Biography of Peggy Guggenheim, informal Tour of his century. İnformal Memoirs of Peggy Gugenheim’)

Bu yazıda Pollock yanında dönemde büyük işler yapan sanatçılar Willem de Kooning, Mark Rothko, Adolph Gottlieb, Robert Motherwell, Ad Reinhardt, ve Elaine de Kooning gibi sanatçıları  incelemiyorum. Bu Pollock’un eserlerini tercih etmemden değil, hatta onun bir tanesi hariç, eserleri bana çok şey ifade etmiyor bile. Sadece onun 1946’da çizmiş olduğu ve ‘Shimmering Substance’ adlı eseri beni gerçekten de büyüledi.Diğer sanatçıların  beni daha çok çeken eserleri olduğu halde onları burada ayrıca detaylı incelemedim çünkü asıl amacım Clement Greenberg’in sanat ortamına teorik müdahalesini anlamak olduğundan ve  de kendi koruması altına Pollock’u aldığından bu şekilde yürümem zorunlu hale geldi. Pollock’un sadece benim beğendiğim Shimmering substance’ adlı eserine veya diğerlerine de bakarsanız modern sanatta içerikten fazla biçime vurgu yapıldığını net görebilirsiniz.

Modernin dönemi olan 1860-1960 ortası  arası aynı zamanda ‘manifestolar çağı’ olarak da bilinir.Sanat kendisinin konusu olunca her sanatçı kendi sanatının özünü sorgulamaya başladı ve her sanat akımı bu dönemde gerçek sanat budur diyen manifestolar yayınlamaya başladı. (Modern ve çağdaş sanatın Türkiye’de anlaşılmasında büyük emeği bulunan Ali Artun’un derleyip sunduğu ‘Sanat Manifestoları- Avangard sanat ve direniş’ çalışması çok yararlı bir kaynak)

Greenberg, herkesin kendi sanatının tek gerçek olduğunu düşünebildiği hoşgörüsüz ve dogmatist bir manifesto çağına uygun bir eleştirmen olduğundan modernizmin tarihi arındırmanın yani soyun temizlenmesinin, sanatın özünde bulunmayan her şeyden ayrılmasının tarihidir diye yazabilmiştir. ‘Manifestolar çağına ilişkin esas nokta bir şeyin felsefe sayılabilmesi için gerekli çabaları sanatsal üretimin merkezine yerleştirmiş olmasıdır.’(‘sanatın sonundan sonra’ s.54, Arthur Danto) Dönemde yayınlanan manifesto sayısının 500 civarında olduğu da hesaplanmıştır.

Greenberg’in sanat dünyasına ne kadar üstten bakan tavrı olduğunu YouTube’da var olan eski konferans videolarında da görebilirsiniz

Sonuçta Greenberg’in ne kadar önemli de olduğunu  göstermek için daha sonra çağdaş sanata felsefi çerçeve getiren Arthur Danto’nun sanat tarihinde iki önemli dönemin olduğunu  bir tanesinin Vasari dönemi diğerinin de Greenberg dönemi olduğunu yazmış olduğunu hatırlatayım.

© 10 Haber