Doğanın muazzamlığını keşfedip sonra da donup kalmak |
Doğanın muazzamlığını keşfedip sonra da donup kalmak
Albert Einstein’ın genel görelilik teorisi, bir dizi alan denkleminden oluşur.
Bu denklemler, değme matematikçiler için bugün bile çözülmesi son derece zor denklemlerdir.
Einstein bunları yayınladığında, onları gerçek hayat durumlarından hareketle çözmeye çalışan ilk fizikçilereden biri Karl Schwarzschild idi. Şunu gördü: Bir yıldızın kütlesi belirli bir sınırı aştığında Einstein’ın denklemindeki bazı büyüklükler sonsuzluğa uzanıyordu.
Schwarzschild, Einstein’ın teorisinin “kara delik”leri içerdiğini (hatta emrettiğini) ilk söyleyen isim oldu.
Kütle belirli bir sınırı aştığında geçen hafta burada anlatmaya çalıştığım uzay-zaman öyle bükülüyordu ki, buradan dışarıya ışık bile çıkamıyordu. (Kütle çekim gücü sonsuza ulaşıyordu.)
Teori ne diyor olursa olsun doğada böyle bir olayın gerçekte bulunduğuna, yani kara deliklerin mevcut olduğuna kimse inanmadı. Einstein dahil.
Aradan geçen zamanda kara deliklerin sadece var olmakla kalmadığını, doğada hiç de öyle ender rastlanan bir durum olmadığını, hatta bu kara deliklerin sık sık birbirleriye çarpışıp birleştiğini, giderek daha büyük hal almakta olduklarını gördük ve kanıtladık.
Einstein’ın kütle çekimiyle ilgili alan denklemi Hollanda’da Rijk Müzesi’nin duvarında da var.
Bugün bütün galaksilerin merkezinde, o galaksileri bir arada tutan kütle çekim gücünü oluşturacak kadar devasa birer kara deliğin bulunduğunu biliyoruz. Örneğin bizim galaksimiz Samanyolu’nun merkezindeki kara delik, bizim güneşimizin kütlesinden 4 milyon kat daha büyük kütleye sahip. Bir daha yazıyorum: 4 milyon kat!
11 yıl geriye gidelim. 14 Eylül 2015 günü, geçen hafta burada anlatmaya çalıştığım LIGO adlı kütle çekim gözlemcisi daha yeni çalışmaya başlamıştı ki, ilk gözlemini yaptı.
‘GW150914’ adı verilen bu gözlem, bizden 1,3 milyar (evet milyar) ışık yılı ötede iki kara deliğin birbiriyle çarpışmasından doğan kütle çekim dalgalarıydı.
Hesaba göre çok uzun zamandır birbirinin etrafında dönmekte olan bu iki kara delikten biri bizim güneşimizin 36 katı kütleye........