Napolyon’un o meşhur sözü hâlâ kulaklarımızda çınlıyor:

“Para, para, para.”

Bu tekrar ilk bakışta basit, hatta kaba görünebilir.

Ama aslında insanlık tarihinin en kalıcı ve en rahatsız edici gerçeğini fısıldar.

Para nedir?

Zenginlik.

Varlık.

Servet.

Son haftalarda zihnim bu üç neredeyse mitolojik kelimenin etrafında dolaşıyor. En yoksuldan en zengine kadar herkes bir biçimde onların peşinde. Kavramları kökenine kadar soyduğunuzda ise hepsi aynı noktada birleşiyor:

Para.

Yoksul onun kaygısını taşır.

Zengin onu yönetir.

Güçlü olan onu kullanır.

O hâlde en baştan soralım:

Para gerçekten yalnızca bir kâğıt parçası mı?

Yoksa üzerine yüklediğimiz anlamların toplamı mı?

Paranın Soğuk Gerçeği

Tarihsel olarak para romantik bir kavram değildir. Pratik bir çözümdür.

Takas ekonomisi sınırlarına ulaştığında doğdu. Koyununu giysiyle değiştirmek isteyen bir çoban, terzinin o anda koyuna ihtiyaç duymasını beklemek zorunda kalmamalıydı. Para bu kilidi açtı. Ortak bir ölçü yarattı.

Okulda öğrendiğimiz klasik tanım nettir:

•Değer ölçüsü

•Değişim aracı

•Değer saklama aracı

Teknik olarak bu kadardır.

Ancak ekonomi kitaplarının ötesinde daha derin bir gerçek vardır:

Para, fiyatlandırılmış zamandır.

Bir doktora, bir öğretmene, bir yazara ya da bir ustaya ödeme yaptığınızda; aslında onların sınırlı yaşam sürelerinden ayırdığı saatleri satın alırsınız. Bu anlamda para, hayatın ölçülebilir karşılığıdır.

Dolayısıyla para ile kurduğumuz ilişki, zamanla ve değerle kurduğumuz ilişkinin aynasıdır.

Para ve Emeğin Ahlâkı

Adam Smith üretimin kaynağını emekte görürken,

Karl Marx değerin temelini insan emeğine dayandırdı.

İdeolojik konumları farklı olsa da ortak bir etik noktada buluşurlar:

Bir ürünü satın almak, bir insanın zamanını ve........

© 10 Haber