Aporije srpskog nacionalizma |
Srpski nacionalizam se sa uspostavljanjem višestranačja devedesetih godina, kao i procesima koji su mu prethodili, našao pred više izazova. Prvi je bio apriorni odijum prema svakoj vrsti čak ne samo nacionalizma, nego srpske nacionalne ideje i prakse, motivisan kominternovskim stavom prema srpskom nacionalizmu kao izvoru hegemonizma u međuratnom periodu, ali i liberalnim anacionalnim pristupom koji je u demokratiji i nacionalizmu video neprevladive suprotnosti.
Takođe, nacionalizam se suočio sa ne manjom opasnošću od zloupotrebe od strane tada još socijalističkog rukovodstva, koje ga je koristilo kao instrument za ostvarivanje sopstvenih ciljeva, najpre sopstvene frakcije unutar Partije, a posle i od strane vladajuće stranke i državne vlasti u višestranačkom periodu.
Otvoreno nacionalističke stranke su tražile svoja uporišta u nasleđu ravnogorskog pokreta, predratne tradicije koja je imala iskustvo sa prožimanjem demokratskog i nacionalnog, obnovi međuratne ideje svetosavlja, narodnjačkom nasleđu Pašićevih radikala, dok je oslanjanje na ideološke tekovine Dimitrija Ljotića i pokreta Zbor ostajalo uglavnom izvan ili na margini institucionalizovane politike.
U tom smislu, kritike nacionalizma su polazile od njegove zastarelosti, neadekvatnosti savremenom svetu i demokratskog deficita, kao i navodnog deficita sa stanovišta ne samo zakonitosti i pravnog poretka, nego i socijalne pravde. Načelno osporavanje nacionalizma kao neprihvatljive političke aberacije, koja bi kao takva morala da bude prognana iz političkog života i lišena svakog političkog legitimiteta, odavno je prevaziđena pozicija i ovde je nećemo uzimati u obzir, smatrajući nacionalizam legitimnom političkom ideologijom i praksom, sa uporištem u političkoj i kulturnoj tradiciji.
Tako da je na ideološkom polju Srbije devedesetih nacionalizam uglavnom postajao: u praksi vladajuće patriotske retorike, koja svoju praksu i ideologiju po pravilu nije imenovala kao nacionalističku, u implicitnom nacionalizmu koji se obično nije predstavljao kao takav, insistirajući pre svega na ideji savremene parlamentarne demokratije (DSS), kao i populističkom nacionalizmu koji se obraćao promonarhističkom resantimanu prema socijalističkoj prošlosti (SPO) ili socijalno i kulturno marginalizovanim grupama stanovništva (radikali).
Argumenti prema kojima je većina nacionalista bila u osnovi prozapadno opredeljena, direktno ili indirektno, tada se nisu činili toliko validnim i diskredišućim kao u današnjem vremenu. Vremenom je optužba većine nacionalističkih koncepata za praktičnu i operativnu, odnosno direktnu ili kulturnu, strukturalno-analognu i indirektnu vezu sa Zapadom postala sve validnija, čime se može makar postfestum objasniti popularnost i politički uspeh stranke proizašle iz nekadašnje, eksplicitno antizapadnjačke Srpske radikalne stranke.
Činjenica da se nova stranka, SNS, prilagodila i usaglasila sa zapadnjačkim interesima na našem prostoru, nije presudno uticala na njenu kulturnu i socijalnu projekciju, koja je i dalje držala distancu prema zapadnim kulturnim i socijalnim modelima i retorici koja je za njih u tranzicionom periodu bila uobičajena.
Prvih decenija našeg višestranačja uglavnom........