Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur και οι επιπτώσεις της στην Ευρώπη και τη Νότια Αμερική |
Για τα τέσσερα ιδρυτικά μέλη της Mercosur, η συμφωνία με την Ευρωπαϊκή Ένωση δεν γίνεται αντιληπτή με ενιαίο τρόπο. Αντιθέτως, αναπαράγει, σε περιφερειακό επίπεδο, τις ίδιες διαιρέσεις που παρατηρούνται στο εσωτερικό του ευρωπαϊκού μπλοκ.
Το 1999, η Mercosur, ένας υπερεθνικός οργανισμός χωρών της Νότιας Αμερικής, με ιδρυτικά μέλη την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη —στην οποία προσχώρησε ως πλήρες μέλος η Βολιβία το 2024, ενώ η συμμετοχή της Βενεζουέλας παραμένει σε αναστολή από το 2016— ξεκίνησε διαπραγματεύσεις για τη σύναψη εμπορικής συμφωνίας. Το 2024, έπειτα από σχεδόν τρεις δεκαετίες διαπραγματεύσεων και καθυστερήσεων, η συμφωνία επιτεύχθηκε και υπογράφηκε, ενώ τέθηκε επίσημα σε ισχύ τον Μάιο του 2026.
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία, ποια είναι τα βασικά της σημεία και ποιες επιπτώσεις αναμένεται να έχει για την Ευρωπαϊκή Ένωση και τις τέσσερις ιδρυτικές χώρες της Mercosur —την Αργεντινή, τη Βραζιλία, την Παραγουάη και την Ουρουγουάη—, για τις μεταξύ τους σχέσεις και για τον ρόλο τους στην παγκόσμια πολιτική σκηνή;
Αξίζει να σημειωθεί ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση αποτελεί τον μεγαλύτερο ξένο επενδυτή στις χώρες της Mercosur και τον δεύτερο μεγαλύτερο εμπορικό τους εταίρο, μετά την Κίνα. Εκτιμάται ότι η συμφωνία συνεργασίας αντιπροσωπεύει περίπου το ένα τέταρτο του παγκόσμιου ΑΕΠ.
Η συμφωνία προβλέπει σημαντική μείωση των δασμών στις υπηρεσίες, καθώς και στα βιομηχανικά και αγροτικά προϊόντα, με ιδιαίτερη έμφαση στους φαρμακευτικούς κλάδους και την αυτοκινητοβιομηχανία. Παράλληλα, διευκολύνει την εξαγωγή πρώτων υλών και φυσικών πόρων από τις τέσσερις χώρες της Νότιας Αμερικής προς την ευρωπαϊκή αγορά, όπου η ζήτησή τους αυξάνεται σταθερά, λόγω της πράσινης μετάβασης και της ψηφιοποίησης.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι η δυνατότητα συμμετοχής ευρωπαϊκών εταιρειών σε δημόσιους διαγωνισμούς στις χώρες της Mercosur. Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να εντείνει τον ανταγωνισμό στις εγχώριες αγορές, ενδέχεται, ωστόσο, να περιορίσει τα περιθώρια άσκησης κυριαρχικής πολιτικής, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό, ανάλογα με την αύξηση της επιρροής των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στις τέσσερις χώρες. Η διάσταση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση της Βραζιλίας, της μεγαλύτερης οικονομίας του μπλοκ και ιδρυτικού μέλους των BRICS.
Για τη Mercosur, πρόκειται για την πρώτη συμφωνία εξωτερικού εμπορίου με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Στόχος είναι η δημιουργία προνομιακών σχέσεων με τις ευρωπαϊκές χώρες, ώστε το νοτιοαμερικανικό μπλοκ να αποφύγει τον εγκλωβισμό ανάμεσα στις δύο κυρίαρχες οικονομικές δυνάμεις που ανταγωνίζονται για επιρροή στην περιοχή —τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα— και να διαμορφώσει διεθνώς την εικόνα ενός αξιόπιστου και ελκυστικού εταίρου.
Ωστόσο, οι επιπτώσεις της συμφωνίας δεν είναι ίδιες για τις δύο πλευρές, οι οποίες διαθέτουν διαφορετικά στρατηγικά συμφέροντα και επιδιώξεις.
Οι εσωτερικές αντιθέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Για τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η εφαρμογή της εμπορικής συμφωνίας με τη Mercosur αναμένεται να διευρύνει τις ήδη σημαντικές ανισότητες και διαιρέσεις στο εσωτερικό της Ένωσης. Λιγότερες από τις μισές χώρες εκτιμάται ότι αποκομίζουν ουσιαστικά οφέλη από τις νέες προνομιακές εμπορικές σχέσεις, ενώ στις περισσότερες η συμφωνία προκαλεί δυσαρέσκεια στις κοινωνίες τους.
Για τις ιδιαίτερα χρηματιστικοποιημένες οικονομίες της Κεντρικής και Βόρειας Ευρώπης, η συμφωνία προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα. Πρόκειται για χώρες στις οποίες κυριαρχούν οι χρηματοοικονομικές και κερδοσκοπικές δραστηριότητες και εδρεύουν ορισμένοι από τους μεγαλύτερους ευρωπαϊκούς επιχειρηματικούς ομίλους.
Οι μεγάλες επιχειρήσεις, είτε μέσω των κυβερνήσεων των χωρών τους είτε επηρεάζοντας τις ίδιες τις κυβερνήσεις,........