Nova, sjajna i lepo napisana knjiga Rane Dasgupte ima naslov Posle nacija: stvaranje i razgradnja svetskog poretka (After Nations: The Making and Unmaking of a World Order). Osnovna ideja knjige, ukratko izložena u uvodu i u poslednjem poglavlju, jeste razmatranje zajedničke budućnosti čovečanstva koja ne bi bila ograničena sistemom nacionalnih država.

Dasgupta smatra da je postojeći sistem nesposoban da se nosi s problemima kretanja ljudi (migracija), ekološkim izazovima i rastućom nejednakošću u bogatstvu. On veruje da će tehnološka moć i uticaj desetak megakompanija potkopati sistem iznutra i čak dovesti u pitanje opstanak ljudske vrste. Rešenje vidi u zajedništvu, međusobnoj saradnji, poštovanju prirode i novom odnosu između pojedinca, države, Boga (religije) i planete.

Ove teme, koje pripadaju političkoj filozofiji, kako sam već napomenuo, razrađene su samo u prvom i poslednjem, nevelikom, poglavlju knjige. Nemam naročit uvid u ove odnose i moj prikaz će ići drugim putem. Svestan sam da ću time moguće preskočiti neke od ideja u ovoj knjizi koje Dasgupta, a možda i drugi, smatraju ubedljivijim ili važnijim, ali mislim da je reč o tematski dovoljno širokom delu da podnese više različitih pristupa njenim glavnim temama.

Za mene, Dasguptina knjiga se najvećim delom zapravo bavi načinima na koje su nacionalne države nastajale, kako su postajale imperije i kojim idejama su se služile da opravdaju (ili sebi objasne) svoju dominaciju.

Dasgupta razmatra četiri takve ideje: Boga i Evropu, odnosno srednjovekovnu Francusku; vlasništvo, odnosno Englesku; pravo, odnosno ili Sjedinjene Američke Države, i prirodu, odnosno Kinu. Svakoj od njih posvećeno je po jedno poglavlje. Poglavlja o vlasništvu i pravu danas možda najviše odjekuju, verovatno zato što je angloameričko mišljenje u velikoj meri odredilo Zapad i postalo uticajno širom sveta.

U poglavlju o Engleskoj, Dasgupta uspon engleskog kapitalizma smešta u okvire globalne ekonomije pljačke. To nije nova perspektiva. Zapravo, kako piše u predgovoru, ni činjenice ni ideje koje on u knjizi iznosi nisu nove: nov je narativ, način istorijskog kazivanja i povezivanja činjenice.

Razvoj engleskog, a kasnije britanskog društva prikazan je praćenjem dva istorijska koloseka. Prvi je bio oligarhijski prodor ka ostatku sveta, pri čemu su Istočnoindijska kompanija, čiji je prihod u jednom trenutku iznosio 15 procenata britanskog BDP-a, i slične kompanije koje su upravljale delovima Afrike korišćene za enormno bogaćenje male manjine.

Ta manjina je kontrolisala državu i bila akcionar u tim kompanijama (čak četvrtina poslanika u Parlamentu bili su akcionari). Oni su pljačkali ne samo ostatak sveta, naročito Indiju kroz deindustrijalizaciju njene tekstilne proizvodnje i Kinu kroz Opijumske ratove, već su pljačkali i domaće stanovništvo, ili bili bar podjednako ravnodušni prema njegovoj sudbini.

Da........

© Нови Стандард