We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

«Ο Μαρξ αντιλήφθηκε ότι οι αγροτικές κοινότητες μπορεί να δείχνουν τον δρόμο προς τον κομμουνισμό»

8 3 79
14.04.2019

Ο Τσινέλα μιλά για την πολιτική και διανοητική μεταμόρφωση του Μαρξ τα τελευταία χρόνια της ζωής του, όταν, απογοητευμένος από τις ήττες του προλεταριάτου στη Δύση, στράφηκε στη μελέτη της ρωσικής αγροτικής κοινότητας και στη δράση των ναρόντνικων, ως ένα εναλλακτικό σχέδιο προς τον κομμουνισμό, εγκαταλείποντας τον ευρωκεντρισμό και τη βεβαιότητα περί ανάγκης να ακολουθήσουν όλες οι χώρες τον δρόμο της βίαιης καπιταλιστικής ανάπτυξης.

• Στο βιβλίο σας «Ο άλλος Μαρξ», αναφέρετε τον ισχυρισμό του Βρετανού κοινωνιολόγου Τέοντορ Σάνιν ότι στις τρεις πηγές σκέψης του Μαρξ –τη γερμανική φιλοσοφία, τον γαλλικό σοσιαλισμό και τη βρετανική πολιτική οικονομία– θα έπρεπε να προστεθεί ακόμα μία: ο ρωσικός επαναστατικός ναροντνικισμός. Γιατί;

Η τελευταία δεκαετία της ζωής του Μαρξ, που είθισται να θεωρείται η λιγότερο δημιουργική και ενδιαφέρουσα περίοδος της σκέψης του, χαρακτηρίστηκε από μια εκπληκτική, και όχι ιδιαιτέρως γνωστή, πνευματική μεταμόρφωση. Μεγάλη επίδραση είχε στον Μαρξ ο ναρόντνικος (λαϊκιστής) οικονομολόγος Nikolái Danielsόn, που προώθησε τη ρωσική μετάφραση του πρώτου βιβλίου του «Κεφαλαίου» και είχε με τον φιλόσοφο από την Τριρ μακρά αλληλογραφία.

Επρόκειτο για μια γόνιμη πνευματική φιλία, που βασίστηκε στον αμοιβαίο σεβασμό: οι δυο τους δεν συναντήθηκαν ποτέ, αλλά αντάλλαξαν πολλά γράμματα, κάποια από τα οποία ιδιαιτέρως μακροσκελή.

Ο Μαρξ έμαθε ρωσικά για να μπορεί να διαβάζει τα βιβλία και το υλικό που του έστελνε ο φίλος του από την Αγία Πετρούπολη. Το γεγονός αυτό διεύρυνε τους πολιτιστικούς του ορίζοντες, επιτρέποντάς του να μελετήσει μέσα από τις πρωτότυπες πηγές την οικονομική και κοινωνική εξέλιξη της Ρωσίας μετά το 1861 και να ξαναδεί, στη βάση των νέων ερευνών, κάποιες θέσεις και συμπεράσματα του «Κεφαλαίου».

Επιπλέον, στην αρχή της δεκαετίας του 1870, ο Μαρξ γνώρισε προσωπικά κάποιους νεαρούς Ρώσους επαναστάτες και παρακολούθησε με προσοχή και πάθος τον αγώνα της πιο δραστήριας ναρόντνικης ομάδας, της Λαϊκής Βούλησης (Narodnaia volia).

Αρχισε έτσι να ελπίζει, διαφορετικά από ό,τι σκεφτόταν τη δεκαετία του 1850 και του 1860, ότι στη Ρωσία μπορούσε να πραγματοποιηθεί μια σοσιαλιστική επανάσταση. Πέρα από τη μελέτη της οικονομικής και κοινωνικής πραγματικότητας της Ρωσίας, ήταν και άλλα τα διαβάσματα και οι έρευνες που συνεισέφεραν σε εκείνο που ονόμασα πνευματική μεταμόρφωση του ύστερου Μαρξ.

• Θεωρείτε σημείο τομής στη σκέψη του Μαρξ την περίοδο μετά το ναυάγιο της Πρώτης Διεθνούς ως προς τη δυνατότητα και........

© Στήλες