We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Putin Bakının layihəsindən niyə narahat oldu?

2 0 0
14.06.2018

Böyük olmaq üçün təkcə özünə deyil, başqalarına da rifah, sabitlik, təhlükəsizlik və tərəqqi bəxş edən böyük işlərə imza atmaq lazımdır...

Cənub Qaz Dəhlizinin açılışından sonra Rusiyanın tanınmış siyasətşünas və çoğrafiyaşünas alimləri Sergey Jiltsov və İqor Zonnun “Xəzərdə boru kəməri geosiyasəti” adlandırdıqları proses ətrafında müzakirələr bitmir, əksinə daha da genişlənir. Cənub Qaz Dəhlizi ilə bağlı fikirlərini bölüşən mütəxəssislər ABŞ geosiyasətinin klassiklərindən sayılan Zbiqnev Bjezinskinin fikirlərinə daha çox istinad edirlər. Bjezinski yazır: “Əgər Xəzər bölgəsinə gedən boru kəmərləri yenə də əvvəllər olduğu kimi Rusiya ərazisindən və Rusiyanın Qara Dənizdəki Novorossiysk terminalından keçəcəksə, o zaman bunun siyasi nəticələri, hətta Rusiya gücünü nümayəşkaranə şəkildə sərgiləməsə də belə, özünü büruzə verəcək. Bölgə siyasi asılılqda qalacaq, Moskva isə bu zaman regionun resurslarının necə bölünməsi barədə qərar verə biləcək güc əldə edəcək. Əgər əksinə, daha bir boru kəməri Xəzər dənizindən Azərbaycana, oradan Türkiyə vasitəsilə Aralıq dənizində doğru çəkilərsə, başqa bir kəmər isə Əfqanıstan ərazisindən Ərəb dənizinə doğru uzanarsa, o halda regiona daxil olmaq üçün heç bir təkhakimiyyətlilik olmayacaq”.

Bjezinskinin yuxarıda nümunə gətirdiyim fikirlərinə istinad edən bəzi mütəxəssislər, xüsusilə də rus geosiyasətçiləri Cənub Qaz Dəhlizinin gerçəkləşməsini Rusiyanın geosiyasi məğlubiyyəti kimi dəyərləndirirlər. Bu yanaşmaya əks mövqedə dayanan mütəxəssislər də az deyil. Belələri isə Cənub Qaz Dəhlizinin Moskvanın maraqlarına ziyan vura biləcək gücdə olmadığını bildirir və bunu Azərbaycanın real və perspektiv təbii qaz resursları ilə əlaqələndirirlər.

Bununla yanaşı, tamamilə fərqli və daha konstruktiv yanaşma sərgiləyənlər də var. Məsələn, Rusiyanın Energetik İnkişafı Fondunun direktoru Sergey Pikinin qənaətinə görə, Moskva yeni boru kəmərinin infrastrukturundan öz maraqları üçün istifadə edə bilər. Rusiyanın Milli Energetika İnstitutunun direktoru Sergey Pravasudov da eyni fikirdədir. Həm Pikin, həm də Pravasudov “Qazprom”un “Türk axını”nın ikinci xətti ilə TANAP-a qoşulma perspektivinin böyük olduğunu bildirirlər.

Fikirlər müxtəlifdir, baxış bucaqları fərqlidir. Rusiyanın klassik və postklassik geosiyasi nəzəriyyələr əsasında rəngarəng geosiyasi şarları “təbliğat havası” ilə şişirtəməyə alışmış ekspertləri ənənələrinə uyğun olaraq, Cənub........

© axar